ترجمه

تحریم به جای جنگ

اشپیگل

مجله اشپیگل در تازه ترین شماره خود (30 ژوئن) می نویسد: «جامعه جهانی قصد دارد با تحریم های جدید ایران را از ساختن بمب اتمی منصرف سازد. به نظر می رسد این تحریم ها تنها امکان برای جلوگیری از بروز یک جنگ باشند. بیش از همه اسراییل مصمم است تا در صورت عدم توقف برنامه های اتمی تهران، تأسیسات اتمی ایران را ویران کند». فشرده این گزارش را می خوانید:

در یک سو بسته پیشنهادی شامل ابراز پیام  دوستانه و تفسیر سیاسی قرار دارد. عالیجانب دکتر خاویر سولانا به مثابه بالاترین نماینده سیاست مشترک خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا جدیدترین بسته پیشنهادی گروه پنج بعلاوه یک متشکل از سه کشور اروپایی بریتانیای کبیر، فرانسه و آلمان هم چنین چین و روسیه و  ایالات متحده آمریکا را به همتای ایرانی خود،  منوچهر متکی، تحویل می دهد. هدف همانا همکاری بین المللی برای آزمودن نیت حقیقی برنامه های اتمی ایران است.

در متنی که همراه این پیشنهاد است و متکی شروع به خواندن آن می کند، با تمام وجود در برابر «یکی از قدیمی ترین تمدن های جهان» زانو زده می شود. در صفحه سوم این متن امضاء ها دیده می شوند. امضای ششم مربوط به کاندالیزا رایس است. متکی می خواهد بداند آیا این امضا اصل است یا اینکه توسط دستگاه  خودکار و یا کپی نگاشته شده است. سولانا اطمینان می دهد البته که خانم رایس خودش شخصا این ورقه را امضا کرده است.

متکی اوراق را جمع می کند. خبرنگاران و عکاسان را به درون سالن صدا می زند و تشریفات تحویل بسته پیشنهادی را با غروری که نمی تواند پنهان کند، دوباره شروع می کند. گویی می خواهد بگوید: اینجاست! نامه از شیطان بزرگ با امضای خودش!

در سوی دیگر تهدیدات مکرر قرار دارند که فاصله شان بیش از پیش کاهش می یابد. صد هواپیمای جنگنده اسراییلی یک فاصله هزار و چهارصد کیلومتری را بر فراز دریای مدیترانه درنوردیده اند. آنها دقیقا فاصله ای را پرواز کرده اند که در صورت حمله به تأسیسات غنی سازی اورانیوم در نطنز باید بپیمایند.

هم چنین ناگهان اطلاعاتی از کارشناسان اسراییلی می رسد که ظاهرا پرده از معمای برنامه مشترک و مخفی سوریه و ایران و کره شمالی بر می دارد. بله، تأسیساتی که در سپتامبر سال گذشته در سوریه بمباران شد، قرار بود برای تهران پلوتونیوم تولید کند. بله، بین مقدار پلوتونیومی که کره شمالی می خواست تولید کند و مقداری که در آنجا عملا تهیه می شد، تفاوتی وجود داشت. و بله، بر اساس این تفاوت می توان حدس زد آن مقدار برای ایران بود تا برنامه خود را تا سال 2010 یعنی عملا همین فردا تحقق ببخشد. کارشناسان معتقدند اگر این روند متوقف نشود، خیلی زود جنگ بعدی در خاور میانه در خواهد گرفت.

ولی چه گزینه هایی در برابر این جنگ وجود دارد؟ آیا بخت از سر گرفته شدن گفتگوها آنگونه که سولانا به تقاضای گروه پنج بعلاوه یک مطرح کرده است، وجود دارد؟ آیا تحریم های جامعه جهانی نهایتا تأثیرات امیدوارکننده ای خواهند داشت؟

برای امتناع از مذاکرات و توقف غنی سازی اورانیوم که اینک جریان دارد، رژیم تهران هم اکنون نیز بهای گرانی می پردازد.

آمریکا از سال 1979 ایران را تحریم بازرگانی کرده است. شورای امنیت سازمان ملل سه قطعنامه تحریم اقتصادی را به تصویب رسانده است. همین هفته گذشته اتحادیه اروپا دارایی های ایران را در اروپا مسدود ساخت و سفر سیاستمداران، نظامی ها و دانشمندان ایرانی را به خاک اروپا ممنوع اعلام کرد. این تحریم ها بسیار گسترده است. ولی آیا ایران به این وسیله از برنامه اتمی خود که مدعی است نه برای تولید بمب بلکه برای مصارف غیرنظامی است، چشم خواهد پوشید؟

تحریم های بازرگانی و مالی تا کنون اتفاقا در خاورمیانه کمتر موفق بوده اند. سیزده سال تمام جامعه جهانی پس از نخستین جنگ آمریکا علیه عراق، این کشور را تحریم کرد. رژیم خودکامه صدام حسین اما به زانو در نیامد. و با این همه این تحریم ها به شدت او را تضعیف کردند.

برنت اسکرافت مشاور امنیتی پیشین آمریکا در این زمینه به این نکته اشاره می کند که به دلیل همین تحریم ها عراق از سال 1991 نتوانست ارتش خود را بطور جدی تجهیز کند. کارشناسان خارجی دولت بیل کلینتون حتی امروز نیز هنوز معتقدند که با این تحریم ها ارتش عراق برای همسایگانش هم نمی توانست خطری به شمار رود چرا که صدام حسین نیز همان مسیر جاه طلبانه ای را دنبال می کرد که امروز ایران در پی آن است: تبدیل شدن به قدرت برتر در منطقه.

بهترین دلیل برای تشدید تحریم ها همانا گزینه شوم جنگ است. این امر تغییری در این واقعیت نمی دهد که تحریم های اقتصادی زیان های موازی نیز به وجود می آورند چرا که تحریم نهایتا همواره به زیان مسبب اصلی [تحریم شونده] تمام خواهد شد. تردیدی نیست که تحریم از سوی اتحادیه اروپا ناگزیر به اروپا و بیش از همه به اقتصاد آلمان زیان وارد می آورد.

بانک ملی ایران که صددرصد دولتی است، بزرگترین بانک تجاری کشور است که با سی و هشت میلیارد یورو، حدود چهل و پنج هزار کارمند و سه هزار شعبه در سراسر جهان دارد. بخش بزرگی از معاملات بازرگانان آلمان از طریق این بانک پیش می رود که با وجود این تحریم هنوز از نفس نیفتاده است. شنیده می شود شعبه این بانک در مسکو همچنان به کار، از جمله معاملات از آلمان، مشغول است و در امارات متحده عربی که محبوب ترین آدرس عوضی در معاملات بین المللی مربوط به ایران است، هنوز هفت شعبه بانک ملی فعال هستند.

ایران به تحریم بانک ملی با بیرون کشیدن موجودی خود از اروپا واکنش نشان داد. احمدی نژاد دستور داد تا مبلغی بالغ بر 75 میلیارد دلار را از اروپا خارج کنند. آنها این واکنش را به مثابه استفاده از اسلحه مالی درک می کنند. مهدی صفری معاون وزارت خارجه ایران می گوید: «وقتی چندین میلیارد دلار از بانک های اروپایی خارج شود، آن وقت کاهش پول بر اقتصاد جهانی نیز تأثیر خواهد گذاشت».

مدتهاست که ایران به مناطق دیگر جهان روی آورده است. بیش از همه به کشورهای آسیایی که با کمال میل جای بازرگانان اروپایی را پر می کنند. به این ترتیب بر اساس اطلاعات مرکز امور اقتصاد خارجی حجم معاملات چین با ایران از سال 2005 از ده میلیارد به هجده و نیم میلیارد دلار یعنی تقریبا دو برابر افزایش یافته است.

هم چنین پاکستان و هند نیز روابط اقتصادی خود را با ایران گسترش داده اند. روابط بازرگانی ایران با کشورهای عربی و خلیج نیز به شدت افزایش می یابد. به این ترتیب ایران تلاش می کند با روی آوردن به کشورهای آسیایی و عربی و همکاری با دلالان اقتصادی، گریبان خود را از چنگ تحریم کشورهای اروپایی و آمریکا خلاص کند. ولی با وجود سخن سرایی های غرا از سوی زمامداران رژیم و تمامی این بیراهه ها، تحریم ها نتیجه مطلوب را در بسیاری از بخش ها نشان می دهند.

سعید لیلاز کارشناس اقتصادی معتقد است تحریم بانک ملی از سوی اروپای غربی یک «ضربه جدی» است. به نظر او واردات به ایران «مشکل تر و گرانتر» خواهد شد و این امر به تورم بیشتر خواهد انجامید که در حال حاضر بیش از بیست درصد است.

بزرگترین شرکت شناخته شده ایرانی که مشمول این تحریم ها می شود، شرکت ایران ایر است که به لوازم یدکی نیاز دارد. البته می توان این لوازم را از دلال های بین المللی تهیه کرد ولی تا زمانی که هواپیماهای این شرکت به طور مرتب توسط تولیدکنندگان و یا تعمیرکاران ویژه و صاحب مجوز کنترل نشوند، یاتا به آنها اجازه پرواز نخواهد داد و بدون این اجازه هیچ شرکت هواپیمایی حق ندارد از فرودگاه های بین المللی استفاده کند. ایران ایر هم اکنون شبکه پرواز خود راکاهش داده است.

تحریم ها بیش از همه بر صنعت انرژی تأثیر می گذارند. بر اثر سالها فشار تحریم، تولید نفت ایران همچنان کاهش می یابد. از زمان انقلاب 1979 تا کنون، با اینکه ایران سومین ذخایر بزرگ نفت جهان را دارد، ولی تولید آن از شش میلیون بشکه در روز به سه میلیون و نهصد هزار بشکه کاهش یافته است. مطالعات انستیتوی آمریکایی دانشگاه جان هاپکینز نشان می دهد ایران با افزایش تقاضا در داخل کشور، اگر به طور میلیاردی در بخش تولید انرژی سرمایه گذاری نشود، از سال 2015 دیگر نمی تواند نفت صادر کند. ولی سرمایه گذاری در چنین پروژه های عظیمی از زمانی که بانک های بزرگ غربی حاضر نیستند با شرکای ایرانی همکاری کنند، بسیار مشکل است.

این مشکل را می توان در بازگشایی منطقه گاز پارس جنوبی دید که ایران در آن با قطر در آن سوی خلیج شریک است. در حالی که اعراب میلیاردها دلار برای بازگشایی و پالایش ذخایر گاز سرمایه گذاری کرده اند، ایران قادر نیست کار تأسیسات خود را به انجام برساند. همین ماه گذشته بود که شرکت های انگلیسی و هلندی مولتی رویال دوچ/شل و کنسرن اسپانیایی رپسول از پروژه گاز پارس جنوبی کنار کشیدند.

به نظر می رسد تحریم ها واقعا به یک نوعی تأثیر می گذارند و آن این است که مشکل به وجود می آورند. ولی نه چیزی بیش از این. رهبری رژیم در تهران این مشکلات را به جان می پذیرد ولی از برنامه اتمی دست نمی کشد. از همین رو کاسه صبر آمریکا و اسراییل که به هر حال اعتقادی به تأثیر تحریم ها نداشتند، به شدت تمام می شود.

در اورشلیم بحث بر سر زمان حمله تأسیسات اتمی ایران است. اهود برک نخست وزیر اسراییل ماهها پیش قول داد: «ایران هرگز به بمب اتمی دست نخواهد یافت». و ژنرال نیروی هوایی اسحاق بن اسراییل پیام می دهد: «اسراییل دست روی دست نخواهد گذاشت و تماشا نخواهد کرد که ایرانی ها چگونه بمب اتمی درست می کنند. اگر لازم باشد، ما نیروی قهر به کار خواهیم بست».

ولی کی؟ فلینت له ورت کارشناس مسائل خاورمیانه معتقد است: «کسانی که جنگ نمی خواهند با تمام توان روی زمان حساب می کنند». زمانی که یک رییس جمهوری تازه به کاخ سفید منتقل شود. ریچارد پرل که زمانی مشاور دانلد رامسفلد بود و پیش از این در اینکه قدرت نمایی نظامی آمریکا را به نمایش بگذارد، همواره در خط اول جبهه بود، نظری مشابه دارد. اما امروز او بیشتر تسلیم شده به نظر می رسد هنگامی که می گوید: «هفت سال و نیم پس از آنکه رییس جمهوری آمریکا به انتقاد آشکار از برنامه اتمی ایران پرداخت، امروز او و یارانش نگاه می کنند چگونه ایران به سوی خط پایان می شتابد».

| © 2001-08 | | alefbe - journalist | | berlin | | germany |